Simültane Çeviri Teknikleri

Tarafından gönderildi: Betül Özdemir Yorumlar: 0

Simültane Çeviri Teknikleri

Simültane çeviri, bugün hayatımızın her anında önemini koruyan ve kültürlerin etkileşiminde önemli role sahip olan unsurların başında geliyor. Kültürlerin birbirleri ile olan iletişim ve etkileşiminde diller arası çeviri ve aktarım her sektörde ihtiyaç duyulan bir durum.

Çevrim içi birçok araç geliştirilmiş olmasına rağmen hala yeterli düzeyde çeviri elde edemiyoruz. Bu yüzden de profesyonel çeviri hizmetine ihtiyaç duyuyoruz. Bilim, sanat, teknoloji gibi birçok alanda her gün yeni bir gelişme oluyor. Birtakım değişiklikler meydana geliyor. Bu akışın doğru anlaşılabilmesi, trendin yakalanabilmesi ise bilginin zamanında elde edilmesine bağlı. Bu kapsamda doğru, hızlı ve tekniğine uygun çeviri işin içine giriyor.

Simültane çeviri teknikleri üzerine daha kapsamlı değinmeden önce temel kavramları kısaca ele alalım.

Çeviri ve Tercüme Nedir?

En yalın ifadeyle çeviri veya tercüme, bir metnin yahut verinin kaynak dilden farklı bir dile aktarılmasıdır. Bu aktarım metinselliğin ötesinde kültürel ve toplumsal da olmak zorundadır. Bir sözcük veya ifadenin aktarılması birebir çevirilmesi değil, karşı kültürdeki ifade şekli ve o toplumda kullanım tarzını anlatmalıdır.

Yazılı bir metnin kaynak dilinden farklı bir dile tercüme edilmesi işlemine “çeviri” diyoruz. Bu eserlerin birçoğu edebi ve tarihi yapıda olmasına rağmen çok sayıda güncel haber, resmi belge ve çeşitli kullanım kılavuzu gibi teknik içerikler de olabilmektedir.

Çeviri – tercüme, “gelişen dünyada kültürler arası arabulucuk eylemi” diyebiliriz.

Simültane  ve Simültane Çeviri Nedir?

Simültane, dilimize Fransızcadan geçmiştir. “Aynı anda” manası taşır.

Simültane Çeviri, aynı anda, eş zamanlı konuşmacının konuştuklarını tercüme etmeyi ifade eder. Genelde TV programlarında, konferans ve sempozyumlarda gerek duyulan bir çeviri türüdür. Tercümanlıkta en zor olan çeviri türü simültane tercümedir. Ancak metin bazlı çeviriye göre daha esnek ve serbestlik söz konusudur.

Hızlı, Doğru ve Tekniğine Uygun Çevirinin Önemi

Vakit nakittir.

Evet, yapılan birçok eylem zamanında olmak zorundadır. İş hayatında işlerin vaktinde yetiştirilmesi büyük önem teşkil ediyor. Bu nedenle kaynak dilden diğer dillere yapılacak olan çevirilerin de zamanında yapılması gerekiyor. Bu yüzden çeviride en önemli unsur zamanlama ve hızlı tercümedir.

Diğer bir husus ise doğru çeviridir. Bir metnin hızlı tercüme edilmesi tek başına yeterli değildir. Aynı zamanda doğru tercüme edilmesi gerekir. Bu, birebir çeviri demek değildir.

Simültane Tercümede Doğru Çeviri Nedir?

Doğru çeviriden maksat birebir sözcüklerin veya ifadelerin kaynak dilden hedef dile çevrilmesi değildir. Kaynak dildeki bir sözcüğün yahut ifadenin hedef dildeki karşılığını doğru bulmak gerekiyor. Hedef dilin kültüründeki yansımasını da bilmek gerekiyor. En basit haliyle konuyu örneklendirelim.

İngilizce – Türkçe çeviri yaptığımızı varsayıyoruz. Resmi bir belge üzerinde “Sex” yazıyor. Veya konuşmacı bu terimi kullanıyor. Bu kelimeyi dilimize yani Türkçe’ye çevirirken birebir karşılığını yazamayız. Bu şekilde tercüme edemeyiz. Çünkü sözcüksel olarak karşılıkları çevirmek çeviride felaket olur.

Sex” sözcüğü, dilimizde ve kültürümüzde cinsel ilişkiyi ifade eder. Fakat bu sözcüğün ayrıca İngilizcede “Cinsiyet” anlamıda vardır. Bu yüzden resmi belgede yazan bu sözcüğün “cinsiyet” olarak tercüme edilmesi gerekiyor. İşte buna doğru çeviri diyoruz.

Özellikle kritik anlam ifade eden bir sözcüğü tercih ettim ki, konunun ve doğru çevirinin ne kadar önemli olduğunu anlatabileyim. Bu sebeple sağlık, mühendislik, hukuk vb. alanlardaki metinlerin çevirisi mutlaka doğru tercüme edilmelidir.

Tekniğe Uygun Çeviri Nedir?

Bir çevirinin tekniğe uygunluğu neyi ifade ediyor, ne demektir?

Çeviride belli teknikler söz konusudur ve çeviri metnine göre teknikler uygulamamız gerekir. Çeviri sürecine riayet etmemiz de ayrıca önem arz ediyor.

  • Kaynak metni iyi çözümlemek,
  • Erek (hedef) dile aktarmak,
  • Erek metni oluşturmak gibi çeviri sürecine bağlı kalmak önemli bir detaydır.

Çeviri tekniğinin belli bir standardı var diyemeyiz. Her dile ve çeviri metnine, konusuna göre değişiklik gösterir.

Her yiğitim yoğur yiyişi farklıdır.

Çeviri yapan tercüman, kendi çeviri stratejisini belirler. Fakat temelde ise tekniğe uygunluğa dikkat etmelidir. Dile göre sözdizilimini, anlamsal üretimi ve cümle yapılarını iyi analiz etmelidir.

Basit olarak tekniğe uygunluğu listeleyecek olursak, şunları söyleyebiliriz;

  • Ana cümle + yan cümle iyi analiz edilmeli ve ayrı ayrı değerlendirilip, bütüncül olarak hedef dile aktarılmalıdır.
  • Özne ve yüklem arası bağlantı her zaman iyi ve doğru kurulmalıdır.
  • Cümlenin öğeleri çeviri öncesi tespit edilmelidir.
  • En önemlisi ise çeviri için kaynak metin bir kere doğrudan okunmalı ve mümkünse önemli alanlar işaretlenmeli, kısa notlar alınmalıdır.
  • Çeviri Stratejisi oluşturulmalıdır.

Temel ve İleri Düzey Çeviri Teknikleri

Herhangi bir dilde yazılmış eser veya yazılı kaynağı diğer bir dile aktarmak, çevirmek için birtakım teknikler kullanılmak zorundadır. A’dan Z’ye çeviri teknikleri üzerine listeli olarak konuyu irdeleyelim.

Çeviri Aşamaları

  1. Kaynak dilde tercüme edilecek olan metni okuyup, inceleyecek ve analiz edeceğiz.
  2. Kaynak dilde kullanacağınız terminoloji, sözlük vb. kaynakları belirleyeceğiz.
  3. Metin hakkında kısa notlar almamız ve detaylara ilişkin verileri toplamamız da gerekiyor.
  4. Çeviriyi cümle cümle yapacak ama paragraflar arası bütünlüğe bağlı kalacağız.
  5. Son okuma işlemini yapacak, cümle cümle, paragraf paragraf karşılaştırma yapacağız.
  6. Eksik yerler varsa derleyecek, hatalar varsa düzelteceğiz.
  7. Dil bilgisi ve yazım kontrolünü özellikle yapacağız.

Simültane Çeviri Aşamaları

  1. Konuşmacıyı iyi dinleyip temel özneyi ve yüklemi iyi anlayacağız.
  2. Kaynak dilde yapılan konuşmlarda sözcüklerden ziyade anlatılmak istenene odaklanacağız.
  3. Mümkünse kısa notlar alacağız.
  4. Konuşmacının sözücü tamamlamasının ardından uzatmadan, en kısa ve net haliyle konuyu diğer dile aktaracağız.

Çeviride Not Alma Teknikleri

Not alımında çeşitli sorunlarla karşılaşabiliriz. Kuşkusuz kusursuz işleyen bir süreç değil. Fakat yinede birkaç önemli hususa dikkat ederek etkili bir not alma işlemi gerçekleştirebiliriz.

  1. Not alma işlemini asla mekanik bir sürece dönüştürmeyelim. Zira notlarımız duygudan yoksun kalabilir. Bu da çeviride kaliteyi bozar. Kaynak dildeki veriyi aktarmayı başarsak bile duyguyu tam olarak aktaramayabiliriz.
  2. Not almayı, dikte etmekle karıştırmayalım. Çeviri esnasında zihnimizin aktif kullanılacağını unutmamamız lazım.
  3. Notların kısa süreli olduğunu bilmeliyiz. Bu yüzden aldığımız notlar kısa ve belli süreç için geçerli olacaktır. Dolayısıyla not aldıktan sonra çok uzun süre beklemeden bu notları kullanmalı ve çeviri metnine yansıtmalıyız. Aksi durumda ilk okuma anındaki verimliliği kaybedebilir.
  4. Notlarımız kişiseldir. Bizim anlayabileceğimiz husus ve teknikleri içerirler. Bu da yine belli bir süre içerisinde, belli maksatla kullanılmasını sağlayacaktır.
  5. Çok fazla not almayacağız. Bir metinden daha uzun not alıyorsanız bence metni tekrar tarafsız okuyun. Çok fazla nota gereksinim duymayın. Önemli detayları almanız yeterli bence. Yoksa çevirinin ilerleyen sürecinde hatalar kaçınılmaz olabilir.
  6. Hızlı not almalıyız. Özellikle simültane çeviride not almak çok önemlidir. Ayrıca çok da hızlı olmamız gerekiyor. Dolayısıyla kısa ve bize birkaç dk sonra fayda sağlayacak geçici notlar almalıyız.

Neleri Not Almalıyız?

  • Anafikirleri,
  • Bakış açısı ve konuşmacı görüşlerini,
  • Sayıları,
  • Özel isimleri,
  • Teknik terimleri,
  • Anımsatıcıları,
  • Bağlantı unsurlarını,
  • Zamansal verileri,
  • Anahtar sözcükleri vb. not alabiliriz.

Özellikle simültane çeviri yaparken tarih, zaman, özel isimler, yer adları, önemli aktarma cümleleri, teknik terimleri vb. not almalıyız. 

Çeviri Stratejileri

Çeviri teknikleri içerisinde tercüme stratejileri de yer alır. Bunlara da kısaca değinelim.

  • Sorunun tespiti,
  • Dilbilimsel çözümleme,
  • Bilgi saklama ve geri kazanım,
  • Genel arama ve seçme,
  • Metin çıkarım ve muhakeme,
  • Metin bağlam,
  • İşlem izleme.

Çeviri Tekniklerinde Bazı Hususlar

Çeviride en basit teknikler nelerdir, tam olarak tekniklerden maksat nedir?

Nasıl Derim?

Evet, kaynak dildeki veriyi ele alıp iyi çözümlememiz ve hedef dilde “nasıl derim” sorusuna cevap vermemiz gerekiyor. Doğrudan çevirmek yerine, karşı kültürde bu kavram için ne kullanılıyor, o toplum bu duyguyu nasıl ifade ediyor? Bu sorulara yanıt bulmak gerekli. Örnek verelim.

Biz, toplum olarak “İnşallah, maşallah, geçmiş olsun, kolay gelsin” vb. kavramları çok sık kullanırız. Peki bu kavramları kaynak dile çevirirken nasıl aktaracağız? Direk “Kolay gelsin, geçmiş olsun” ifadelerini çevirecek miyiz? Tabi ki hayır. Kaynak dilin kültüründe bu duyguları ifade eden doğru kavramları bulmamız gerekli. İngilizce düşünecek olursak;

Geçmiş olsun” için onlar genelde üzgün olduklarını belirten ifadeleri kullanıyor ve “I am sorry” diyorlar. Bu şekilde aktarımı yapmalıyız. Yine “İnşallah” için Almanca hedef dil olduğunu varsayalım. Biz bunu doğrudan çeviremeyiz. Anlam olarak bakarsak İnşallah sözcüğü “Tanrı uygun görürse, Allah isterse” anlamları taşıyor. Fakat çeviri yapacağımız metin içerisinde bunu, ümit etmek, ummak,  temenni etmek anlamında kullanıyor olabiliriz ki, büyük olasılıkla bu yönde kullanıyoruz. Bu yüzden metnin tamamını incelemek ve bütüncül bakmak da önem arz ediyor. O halde biz bu sözcüğü Almanca “Ich Hoffe” (Umuyorum, ümit ederim) şeklinde aktarmalıyız.

Simültane çeviri yaparken ise bu deneyimleri önceden yaşamamız gerekiyor ki, anlık hedef dile aktarımları başarıyla gerçekleştirebilelim.

Çeviri Tekniklerinde İlk Adım

Cümleye başladığımızda ilk adım cümlenin yüklemini ve bu eylemi gerçekleştiren özneyi bulmaktır.

Not: Mutlaka hedef dil ve kaynak dil özellikleri, dilsel yapısı çok iyi bilinmelidir. Türkçe’de yüklem sondadır. İngilizce’de ise özneden hemen sonra, ikinci konumda yer alır. (Edebi ve mecazi bazı eserlerde devrik yapılar söz konusu olabilmektedir. Bu durum istisnai durumdur.)

Tercümede Bağlantıyı Devam Ettirme

Bir cümleyi hedef dile aktardığımızda sonraki cümle önceki cümle ile fikirsel ve mantıksal olarak bağlantılı olmalıdır. Bu yüzden cümle halinde çevirdikten sonra paragraf olarak da konuyu ele alıp, bir kez hedef dilde o paragrafı okuyun.

Ara vereceğiniz zaman cümle tamamlandığında değil, paragraf veya bir bölüm / başlık tamamlandığında bunu yapın. Aksi durumda çeviride cümleleri doğru ve eşsiz çevirmiş olsak bile paragraf veya temel metin bütünlüğünde kopukluk görülebilir.

Aynı şeyi anlatsa bile aynı tarzda anlatmıyor olabilir. Teknik bir anlatım kullanılmışken söz konusu bir paragraf veya cümlede farklı bir anlatım tarzı söz konusu olabilir. Bu sebeple bölümler halinde çevirmeye özen gösterelim.

Simültane çeviri yapıyorsak bu durum biraz daha kolaydır. Çünkü konuşmacının tekrar anlatımına bağlı süreç devam eder. Bu yüzden çok fazla kopukluk söz konusu olmaz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir